Θα αλλάξει αυτό που νιώθω;

Πόσο συχνά απευθύνουμε ή μας απευθύνεται αυτή η φράση, συνοδευόμενη από ένα βλέμμα αγωνίας; Θα αλλάξει αυτό που νιώθω; Το άγχος, η θλίψη, άλλα δύσκολα συναισθήματα ή ακόμη και σωματικές ή συναισθηματικές καταστάσεις, που χρήζουν ιατρικής φροντίδας… Πριν αλλάξουμε αυτό που μας δυσκολεύει, όμως, το έχουμε πρώτα αφήσει να υπάρξει έστω για λίγο; Έχουμε «ακούσει» τι έχει να μας πει;

Τόσο στη φύση γύρω μας, όσο και στον οργανισμό μας υπάρχει η τάση για αυτορρύθμιση. Μία διαδικασία δηλαδή, η οποία αποσκοπεί στην εύρεση ισορροπίας ανάμεσα στα πολύπλοκα φαινόμενα, που είναι διαρκώς σε εξέλιξη. Παραδείγματος χάρη, μετά από μία περίοδο έντονης δραστηριότητας, έχουμε (είτε το αναγνωρίζουμε, είτε όχι) την ανάγκη για πιο ήρεμους ρυθμούς. Αν δεν φροντίσουμε αυτή την ανάγκη, τότε θα συμβεί κάτι σε σωματικό επίπεδο, που θα οδηγήσει σε αυτή (ίσως ασθενήσουμε, ίσως εκδηλώσουμε κάποιο σύμπτωμα που θα μας βγάλει από την καθιερωμένη κουραστική ρουτίνα, «αναγκάζοντας» μας να πάρουμε ένα διάλειμμα και να φροντιστούμε). Ενώ εκ πρώτης όψεως δεν είναι μία επιθυμητή κατάσταση το να νιώθουμε ευάλωτοι, ίσως είναι το αναγκαίο για την εύρυθμη λειτουργία του όλου της ύπαρξής μας.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τις συναισθηματικές προσαρμογές. Πολύ συχνό φαινόμενο είναι οι κρίσεις πανικού. Ίσως κάτι που μας έχει «κρούσει πολλάκις τον κώδωνα του κινδύνου» με άλλες μορφές έχει μείνει αφρόντιστο για πολύ καιρό, μία ανάγκη, μία επιθυμία, η ανοχή μίας κατάστασης στη ζωή μας, που πια δεν χωράμε… Στο εδώ και τώρα, η εμπειρία μίας κρίσης πανικού είναι από τα τρομακτικότερα βιώματα που μπορεί να έχει κανείς, ιδίως όταν ακόμη δεν γνωρίζει τι του/της συμβαίνει. Πέραν από τα πολύ δύσφορα συναισθήματα και συμπτώματα, κυριαρχεί η αίσθηση ότι θα πάθω κάτι κακό ή ότι χάνω τον εαυτό μου. Αυτή όμως ακριβώς η αίσθηση είναι που ωθεί σε μία κινητοποίηση: συνήθως αυτό οδηγεί στα επείγοντα ενός νοσοκομείου ή σε επαφή με ιατρικό προσωπικό. Αν «αλλάζαμε» την κρίση πανικού με την απουσία της και τη συνέχιση της μέχρι τότε «ηρεμίας», τότε ίσως οι επιπτώσεις για την υγεία και τον ψυχισμό να ήταν σοβαρότερες.

Αυτό όμως δεν ισχύει μόνο για τις κρίσεις πανικού. Από τη φύση μας έχουμε την προδιάθεση να αποφεύγουμε ή να ελαχιστοποιούμε τον πόνο και τον κόπο και να αναζητούμε την ωφελιμότερη και «οικονομικότερη» ("value for money") προσαρμογή στις καταστάσεις της ζωής μας. Με άλλα λόγια, είναι ανθρώπινο να επιθυμούμε να αποφύγουμε ή να αλλάξουμε μία κατάσταση που μας δυσκολεύει. Συγχρόνως, σε μακροπρόθεσμο επίπεδο η επαφή και η επεξεργασία των δυσκολιών είναι αυτή που μας επιτρέπει να επιλέξουμε το βέλτιστο και υγιή τρόπο να υπάρχουμε. Συναισθήματα, όπως το άγχος ή η θλίψη, αποτελούν συχνά δείκτες του τι ζούμε αυτή τη στιγμή, τι επιτρέπουμε να καταλαμβάνει το χώρο και τι άλλο μπορεί να χρειάζεται να εμπεριέξουμε. Άτομα που διέρχονται καταθλιπτικό επεισόδιο, για παράδειγμα, θα εύχονταν να αλλάξουν αυτό που αισθάνονται με «οτιδήποτε άλλο». Πώς όμως θα εστίαζαν σε αυτές τις ανάγκες, αν ο οργανισμός δεν προσαρμοζόταν με αυτόν τον παράδοξα σοφό τρόπο? Πιθανόν μέχρι τότε να είχαν υπερβεί τα όριά τους ως προς τη δράση και τις ευθύνες που αναλάμβαναν, με αποτέλεσμα να οδηγούνταν σε πραγματική και ίσως αμετάκλητη κατάρρευση, αν δεν έπεφταν απότομα και «υποχρεωτικά» οι ρυθμοί.

Ακόμη κι αν δεν πρόκειται για ένα σύμπτωμα, αλλά για ένα μοτίβο που μας συνοδεύει, πάλι αυτό χρειάζεται το σεβασμό μας. Ίσως να είμαστε «εξαρτητικοί» ή να «φοβόμαστε να δεσμευτούμε» και να κριτικάρουμε τους εαυτούς μας γι' αυτά (και άλλα τόσα). Είναι πολύ σημαντικό να θυμόμαστε ότι κάποια στιγμή στη διαδρομή μας κάτι συνέβη (μάλλον δύσκολο και επίπονο), όπου αυτός ο τρόπος ύπαρξης ήταν που μας βοήθησε να επιβιώσουμε και να προχωρήσουμε. Ήταν σοφό εκ μέρους μας να σταθούμε έτσι, όταν ακόμη μάλλον δεν είχαμε τα απαραίτητα μέσα ή πολλά εργαλεία για να διαχειριστούμε αυτό που ζούσαμε. Το να ζητάμε άμεση αλλαγή αυτού του τρόπου είναι σαν να «πετάμε στα σκουπίδια» κάτι που στηρίζει τη μέχρι τώρα συγκρότησή μας. Σαν να κάνουμε μία ολική ανακαίνιση, αφαιρώντας πρώτα τα θεμέλια και τα δοκάρια. Αν «αλλάξουν» απότομα αυτά, πού θα σταθεί το περιεχόμενο του σπιτιού, τα έπιπλα, τα αγαπημένα μας αντικείμενα?

Η αλλαγή είναι φυσική και αναπόφευκτη διαδικασία. «Τα πάντα ρεĩ», είπε ο Ηράκλειτος πριν χιλιάδες χρόνια. Το θέμα είναι πώς συμβαίνει αυτή η αλλαγή. Χρειάζεται να έρθουμε σε επαφή με αυτό που μας συμβαίνει και να το αφουγκραστούμε, επιστρατεύοντας στήριξη, εσωτερική ή/και εξωτερική. Αφού γνωρίσουμε το νόημα που έχει για εμάς και το εμπεριέξουμε στη διαδρομή μας, τότε πάλι με φαινομενικά παράδοξο τρόπο η αλλαγή θα έρθει «από μόνη της».

Όπως διατύπωσε και ο Beisser, ορμώμενος καταρχάς από την εμπειρία της αναπηρίας του, αλλά και παρατηρώντας το περιβάλλον του: «Η αλλαγή έρχεται, όταν γίνομαι ακριβώς αυτό που είμαι, όχι όταν προσπαθώ να γίνω κάτι άλλο από αυτό που είμαι στα αλήθεια».