Σιωπή: Γόνιμο κενό ή πνιγηρή αποσιώπηση;

 Ανοιχτή πληγή

          Στάξε της λίγο δάκρυ

      Κι αδειάζει το αίμα.

                                       Παύλος Σιδηρόπουλος

Μέσα στην τόσο γεμάτη από ερεθίσματα καθημερινότητά μας, πόσες φορές δεν έχουμε ευχηθεί για λίγη σιωπή; Για λίγο διάστημα χωρίς την αίσθηση ότι ο «κόσμος μας ζητά πολλά…». Η σιωπή, όμως, μπορεί να μην γίνει μόνο αυτός ο ωφέλιμος χώρος, αλλά κι ένα βάρος, ίσως χειρότερο από αυτό που πράγματι μας βαραίνει.

Χωρίς αμφιβολία, η σιωπή μπορεί κατά περίπτωση να είναι εξαιρετικά χρήσιμη. Δεν προβαίνω ακόμη σε κάποια δράση, αν η συνθήκη δεν είναι ακόμη ξεκάθαρη και με αυτόν τον τρόπο προστατεύομαι και προστατεύω τον απέναντι, αντί να μιλάω χωρίς να είμαι έτοιμος/-η/-ο.

Σύμφωνα με τη θεωρία της θεραπείας Gestalt, η εμπειρία μας ξεκινά και καταλήγει σε ένα γόνιμο κενό. Ένα σημείο δηλαδή όπου αφομοιώνεται η πρότερη εμπειρία (τι ζήσαμε, αν ευχαριστηθήκαμε ή αν κάτι έμεινε «ανοιχτό», τι αποκομίζουμε-ποιοι γινόμαστε μέσα από αυτή την εμπειρία), πριν ακόμη προχωρήσουμε σε μία νέα επαφή με τον κόσμο γύρω μας. Χωρίς να σταθούμε σε αυτό το κενό, η εμπειρία δεν νοηματοδοτείται, με αποτέλεσμα να αισθανόμαστε ότι είμαστε σε μία δίνη ερεθισμάτων χωρίς ιδιαίτερο νόημα.

Τι γίνεται όμως με τις σιωπές, που κρύβουν μέσα τους πολύ και πιθανόν σημαντικό περιεχόμενο; Συχνά το να μένουμε στη σιωπή έχει μία πνιγηρή αίσθηση, σαν να υπάρχει κάτι που αποζητά παραπάνω χώρο και υπόσταση, αλλά δε δίνεται ποτέ αυτή η ευκαιρία. Ίσως να είναι πολλά αυτά που ζητούν να ειπωθούν, ή ίσως αυτό να είναι πολύ δύσκολο. «Μα, πώς να πω τέτοιο πράγμα;».

Οι λέξεις δίνουν υπόσταση, μετατρέπουν το θεωρητικό και φαντασιακό σε κάτι πιο «χειροπιαστό». Το ίδιο συμβαίνει και με την εμπειρία, όταν μπαίνει σε λόγια και γίνεται μοίρασμα. Εγώ αφηγούμαι κάτι σε κάποιον και αυτό το κάτι πλέον είναι κομμάτι της ιστορίας της σχέσης μας, είναι ενσώματο και έμψυχο καταγεγραμμένο βίωμα. Αν επιλέξω το δρόμο της σιωπής, μπορεί στην αρχή να φαίνεται ότι αποφεύγω μία άβολη και δυσάρεστη θέση και αλληλεπίδραση. Αυτό που έμεινε ανέκφραστο, όμως, αν μένει διαρκώς σε αναμονή, δημιουργεί έναν «ανοιχτό λογαριασμό» και δυνητικά μία ανοιχτή πληγή.

Κι αν πια τίποτα δεν μπορεί να γίνει; Αν η σχέση δεν το χωράει πια, ή αν έχει πάψει να υφίσταται; Πολύ συχνά μένουν ανοιχτά θέματα στις σχέσεις, σκέψεις, συναισθήματα, παράπονα ή ευχαριστίες που δεν εκφράστηκαν. Σε ένα ασφαλές πλαίσιο με παρουσία, όπως το θεραπευτικό δωμάτιο, μπορούν να βρουν έναν έμμεσο τρόπο να πάρουν «σάρκα και οστά». Αυτό, όμως, συχνά δεν αρκεί. Γιατί δεν είναι απλά ότι δεν ειπώθηκαν, είναι ότι πια δεν μπορούν να αποκτήσουν τη σχεσιακή υπόσταση, που θα ικανοποιούσε την αρχική μας ανάγκη ή πρόθεση. Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να πενθήσουμε τη διπλή απώλεια: αφενός, του κομματιού μας που δεν ικανοποιήθηκε, αφετέρου την ίδια την αποσιώπησή του, το ότι δεν πήρε ποτέ μία πραγματική μορφή, παρά έμεινε στη σφαίρα του δυνητικού και της φαντασίας.

Γι' αυτό, την επόμενη φορά ας αναρωτηθούμε: πήρα λίγο χώρο-χρόνο να δώσω νόημα σε αυτό που έζησα, άκουσα, είδα κ.λ.π.; Και στην άλλη περίπτωση: έμεινα στη σιωπή, ενώ είχα τελικά κάτι σημαντικό να μοιραστώ;

Αν αποκρινόμουν σε αυτό που έγραψε κάποτε στο χαρτί του ο αγαπημένος Παύλος Σιδηρόπουλος, έσταξα λίγο δάκρυ πάνω από την ανοιχτή πληγή, για να αδειάσει το αίμα; Ή φρόντισα αυτό το δάκρυ να μη κυλήσει, καταδικάζοντάς το στη σιωπή και τελικά στην ανυπαρξία;